แผนแม่บทการอนุรักษ์ช้างแห่งชาติ

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
(National Master Plan for the Conservation of Elephant)
 (พ.ศ. 2546-2555)

วิสัยทัศน์
          “คนคู่ช้าง ช้างคู่ไทย
          ช้างยิ่งใหญ่ ไทยยั่งยืน”

พันธกิจ

ช้างบ้าน
1. ช้างมีสวัสดิภาพ สมศักดิ์ศรีสัตว์สัญลักษณ์ประจำชาติ
2. มีระบบการจดทะเบียนช้างและช้างขึ้นทะเบียนสมบูรณ์แบบ 100%
3. ฟื้นฟูและพัฒนาวิชาคชศาสตร์ให้เป็นสากล เป็นที่ยอมรับทั้งในและต่างประเทศ
4. ฟื้นฟูและคงไว้ซึ่งวัฒนธรรม ประเพณีระหว่างคนกับช้าง
5. ส่งเสริมกิจกรรมการใช้ช้างเพื่อสร้างรายได้ให้ชาวช้าง

ช้างป่า
1. ช้างได้รับความคุ้มครองอย่างจริงจังจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง
2. คุ้มครองพื้นที่ป่าสมบูรณ์และปลอดภัยเพื่อเป็นที่อยู่ของช้าง
3. คนกับช้างอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติ

ยุทธศาสตร์รวม
1. จัดตั้งคณะกรรมการกำกับนโยบายช้างแห่งชาติ
2. สร้างมาตรฐานธุรกิจเกี่ยวกับช้าง
3. ป่าสมบูรณ์เพื่อช้าง
4. ชุมชนคนอยู่ร่วมช้าง
5. ส่งเสริมอาชีพชาวช้าง
6. จัดตั้งกองทุนช่วยช้าง
7. ฟื้นฟูและเสริมสร้างวัฒนธรรมช้างไทย
8. ส่งเสริมและเผยแพร่คชศาสตร์ศึกษา

ยุทธศาสตร์ที่ 1 : จัดตั้งคณะกรรมการกำกับนโยบายช้างแห่งชาติ 
วัตถุประสงค์
1. เพื่อกำหนดนโยบายการจัดการช้างไทย
2. เพื่อกำกับดูแล เร่งรัด และติดตามให้เป็นไปตามนโยบาย
3. เพื่อบูรณาการงบประมาณอันเกี่ยวกับช้าง

มาตรการย่อย
1. โครงการจัดตั้งคณะกรรมการกำกับนโยบายช้างแห่งชาติหน่วยงานหลัก สำนักนายกรัฐมนตรีหน่วยงานสนับสนุน ทุกองค์กรที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับช้างไทย
2. โครงการปรับปรุงแก้ไขกฎหมายเพื่อรองรับนโยบายหน่วยงานหลัก คณะกรรมการกำกับนโยบายช้างแห่งชาติหน่วยงานสนับสนุน สำนักนายกรัฐมนตรี
3. โครงการจัดตั้งเครือข่ายข้อมูลสารสนเทศช้างไทย (ICT ช้าง)หน่วยงานหลัก คณะกรรมการกำกับนโยบายช้างแห่งชาติหน่วยงานสนับสนุน องค์กรต่างๆที่เกี่ยวข้อง
4. โครงการส่งเสริมงานวิจัยและพัฒนาช้างไทยหน่วยงานหลัก สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยหน่วยงานสนับสนุน สถานบันการศึกษา, แหล่งเงินทุนทั้งในและต่างประเทศ
5. โครงการสำรวจสำมะโนประชากรชาวช้างและช้างไทยฉบับเร่งรัดอย่างสมบูรณ์หน่วยงานหลัก กรมการปกครองหน่วยงานสนับสนุน กรมปศุสัตว์, มูลนิธิช้างแห่งประเทศไทย

ยุทธศาสตร์ที่ 2 : สร้างมาตรฐานธุรกิจเกี่ยวกับช้าง
วัตถุประสงค์
1. เพื่อยกระดับธุรกิจที่ใช้ช้าง
2. เพื่อสวัสดิภาพของช้าง
3. เพื่อให้ผู้ที่อยู่ในธุรกิจและผู้ที่เกี่ยวข้องมีคุณภาพชีวิตที่ดี
4. เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับผู้มาใช้บริการ

มาตรการย่อย
1. โครงการเร่งรัดการบังคับใช้มาตรฐานปางช้างแห่งชาติหน่วยงานหลัก กรมปศุสัตว์หน่วยงานสนับสนุน กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, กรมการปกครอง, การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย
2. โครงการจัดระเบียบข้อบังคับด้านสวัสดิภาพช้างหน่วยงานหลัก กรมปศุสัตว์หน่วยงานสนับสนุน กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, กรมการปกครอง, การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย
3. โครงการสร้างมาตรฐานควาญช้างหน่วยงานหลัก องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้หน่วยงานสนับสนุน สถาบันการศึกษาในสาขาต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง, การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย

มาตรฐานย่อยอื่นๆ ที่ได้จากการประชุมย่อย
1. โครงการพัฒนาปางช้างให้มีมาตรฐาน
2. โครงการจัดตั้งศูนย์ฝึกช้างเพื่อการแสดงให้ได้มาตรฐาน
3. โครงการจัดตั้งศูนย์อนุรักษ์และพัฒนาช้าง 4 ภาค
4. โครงการอบรมให้ความรู้ในธุรกิจเกี่ยวกับช้าง
5. โครงการจัดทำคู่มือเผยแพร่ธุรกิจเกี่ยวกับช้าง

ยุทธศาสตร์ที่ 3 : ป่าสมบูรณ์เพื่อช้าง
วัตถุประสงค์
1. เพื่อฟื้นฟูสภาพป่าให้เหมาะสมกับการดำรงชีวิตอย่างมีความสุขของช้างป่า
2. เพื่อรองรับประชากรของช้างป่าที่เพิ่มขึ้น
3. เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์

 มาตรการย่อย
1. โครงการอาสาพิทักษ์ป่าหน่วยงานหลัก กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชหน่วยงานสนับสนุน กรมป่าไม้, กรมปศุสัตว์, กระทรวงกลาโหม, สำนักงานตำรวจแห่งชาติ, กรมการปกครอง, สถาบันการศึกษาท้องถิ่น
2. โครงการศึกษาผลกระทบจากการกระทำของคนหน่วยงานหลัก กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหน่วยงานสนับสนุน สถาบันการศึกษาส่วนกลางและท้องถิ่น
3. โครงการสร้างแนวเชื่อมป่าหน่วยงานหลัก กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชหน่วยงานสนับสนุน กรมป่าไม้, กรมปศุสัตว์,กรมส่งเสริมการเกษตร

มาตรฐานย่อยอื่นๆ ที่ได้จากการประชุมย่อย
1. โครงการปลูกป่าฟื้นฟูธรรมชาติ
2. โครงการตรวจสอบโครงการที่เป็นอันตรายต่อพื้นที่ป่าที่ช้างอยู่ เช่น เขื่อน ถนน
3. โครงการกันพื้นที่ป่าและแบ่งเขต แนวเขตชัดเจน
4. โครงการส่งเสริมการดูแลสภาพป่าให้สมบูรณ์
5. โครงการเพิ่มพื้นที่อนุรักษ์พันธุ์ช้าง
6. โครงการเพิ่มและปรับปรุงแหล่งน้ำ อาหาร
7. โครงการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์

ยุทธศาสตร์ที่ 4 : ชุมชนคนอยู่ร่วมช้าง
 วัตถุประสงค์
1. เพื่อให้คนกับช้างป่าอยู่รวมกันได้โดยไม่มีปัญหาขัดแย้งในทุกด้าน
2. เพื่อให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ป่าและช้างป่า
3. เพื่อให้ชุมชนรอบๆพื้นที่ ได้ประโยชน์จากการอนุรักษ์ป่าและช้างป่า

มาตรการย่อย
1. โครงการประชาสัมพันธ์สร้างจิตสำนึกให้แก่ชุมชนรอบๆพื้นที่ช้างอยู่หน่วยงานหลัก กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชหน่วยงานสนับสนุน กรมการปกครอง, กรมป่าไม้, สถาบันการศึกษาท้องถิ่น, ภาคเอกชน
2. โครงการฝึกอบรมให้ความรู้แก่ชุมชนหน่วยงานหลัก กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชหน่วยงานสนับสนุน กรมการปกครอง, กรมป่าไม้, สถาบันการศึกษาท้องถิ่น, ภาคเอกชน

มาตรฐานย่อยอื่นๆ ที่ได้จากการประชุมย่อย
1. โครงการใช้ช้างบ้านช่วยผลักดันช้างป่าผสมผสาน
2. โครงการปรับเปลี่ยนอาชีพราษฎร์รอบพื้นที่ป่า

ยุทธศาสตร์ที่ 5 : ส่งเสริมอาชีพชาวช้าง
วัตถุประสงค์
1. เพื่อเริ่มรายได้
2. เพื่อสนับสนุนการลงทุน
3. เพื่อเพิ่มทักษะในการประกอบอาชีพ

มาตรการย่อย
1. โครงการส่งเสริมอาชีพของควาญช้าง สืบสานวัฒนธรรมช้างหน่วยงานหลัก ปางช้างหน่วยงานสนับสนุน บริษัท เบียร์ไทย (1991) จำกัด (มหาชน), มูลนิธิฮอนด้าประเทศไทย, การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย, กระทรวงวัฒนธรรม
2. โครงการศึกษาช้างเชิงอนุรักษ์หน่วยงานหลัก กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชหน่วยงานสนับสนุน บริษัท เบียร์ไทย (1991) จำกัด (มหาชน), มูลนิธิฮอนด้าประเทศไทย, การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย
3. โครงการสนับสนุนอาชีพเสริมตามพื้นที่หน่วยงานหลัก องค์การปกครองท้องถิ่นหน่วยงานสนับสนุน กรมพัฒนาชุมชน
4. โครงการศึกษาเรียนรู้เกี่ยวกับการเป็นควาญช้างหน่วยงานหลัก สถาบันคชบาลแห่งชาติ, ศูนย์คชศึกษา หน่วยงานสนับสนุน สหกรณ์ผู้เลี้ยงช้าง, องค์กรเอกชน

 มาตรฐานย่อยอื่นๆ ที่ได้จากการประชุมย่อย
1. โครงการดูงานระหว่างปางช้างเพื่อพัฒนาส่งเสริมอาชีพ
2. โครงการพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากมูลช้าง
3. โครงการจัดตั้งกลุ่มปางช้างเอกชนในแต่ละท้องถิ่นเพื่อการท่องเที่ยวและการแสดง
4. โครงการจัดเพิ่มพื้นที่เพื่อใช้ช้างในการท่องเที่ยว

ยุทธศาสตร์ที่ 6 : จัดตั้งกองทุนช่วยช้าง
วัตถุประสงค์
1. เพื่อส่งเสริมสวัสดิการช้าง
2. เพื่อช่วยเหลือชาวช้าง

มาตรการย่อย
1. โครงการจัดตั้งกองทุนช่วยช้างระดับชาติหน่วยงานหลัก คณะกรรมการกำกับนโยบายช้างแห่งชาติหน่วยงานสนับสนุน บริษัท เบียร์ไทย (1991) จำกัด (มหาชน), มูลนิธิฮอนด้าประเทศไทย, องค์กรเอกชน
2. โครงการจัดตั้งกองทุนช่วยช้างระดับพื้นที่หน่วยงานหลัก องค์การปกครองส่วนท้องถิ่นหน่วยงานสนับสนุน องค์กรเอกชน

ยุทธศาสตร์ที่ 7 : ฟื้นฟูและเสริมสร้างวัฒนธรรมช้างไทย
วัตถุประสงค์
1. เพื่อฟื้นฟูขนบธรรมเนียมประเพณีเกี่ยวกับช้างของประเทศไทย
2. เพื่อรวบรวมและเผยแพร่วัฒนธรรมช้างไทย
3. เพื่อสืบทอดวัฒนธรรมเกี่ยวกับช้างไทยให้ยั่งยืน
4. เพื่อให้คนไทยตระหนักและธำรงไว้ซึ่งศักดิ์ศรีแห่งสัตว์ประจำชาติ

มาตรการย่อย
1. โครงการจัดประกวดช้างงาม (คชลักษณ์)หน่วยงานหลัก คณะกรรมการกำกับนโยบายช้างแห่งชาติหน่วยงานสนับสนุน กรมปศุสัตว์
2. โครงการฟื้นฟูพระราชพิธีพยุหยาตราทางสถลมารคหน่วยงานหลัก กระทรวงวัฒนธรรม, สำนักพระราชวังหน่วยงานสนับสนุน การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย, องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้,กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา
3. โครงการฟื้นฟูประเพณี “ปะชิหมอช้าง”หน่วยงานหลัก กระทรวงวัฒนธรรมหน่วยงานสนับสนุน จังหวัดสุรินทร์
4. โครงการวันช้างไทยหน่วยงานหลัก คณะกรรมการกำกับนโยบายช้างแห่งชาติหน่วยงานสนับสนุน ทุกองค์กรที่เกี่ยวข้อง

มาตรฐานย่อยอื่นๆ ที่ได้จากการประชุมย่อย
1. โครงการส่งเสริมประเพณีและวัฒนธรรมระหว่างช้างกับคน
2. โครงการส่งเสริมให้ช้างมีส่วนร่วมในงานพิธีสำคัญต่างๆ

ยุทธศาสตร์ที่ 8 : ส่งเสริมและเผยแพร่คชศาสตร์ศึกษา
วัตถุประสงค์
1. เพื่อเผยแพร่เรื่องคชศาสตร์ศึกษาแก่ประชาชนทั่วไป
2. เพื่อปลูกฝังความรู้เรื่องคชศาสตร์แก่เยาวชน
3. เพื่อฟื้นฟูและพัฒนาวิชาคชศาสตร์
4. เพื่อยกระดับคชศาสตร์ศึกษาให้เป็นสากล

มาตรการย่อย
1. โครงการจัดตั้งเครือข่ายอนุรักษ์และพัฒนาช้างไทยหน่วยงานหลัก NGO, ภาคเอกชนหน่วยงานสนับสนุน สถาบันคชบาลแห่งชาติ
2. โครงการหลักสูตรเรื่องวิชาคชศาสตร์ในสถานศึกษาหน่วยงานหลัก กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชหน่วยงานสนับสนุน คณะสัตวแพทยศาสตร์, สถาบันคชบาลแห่งชาติ
3. โครงการพัฒนาภูมิปัญญาหมอช้างและคชศาสตร์ศึกษาหน่วยงานหลัก คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลหน่วยงานสนับสนุน สถาบันคชบาลแห่งชาติ
4. โครงการเผยแพร่ความรู้ความเข้าใจ เรื่องคชศาสตร์สู่ประชาชนหน่วยงานหลัก สถาบันคชบาลแห่งชาติหน่วยงานสนับสนุน หน่วยงานภาคเอกชน